“Là một kỹ sư trong lĩnh vực LPG – gas hóa lỏng, tôi rất đau lòng khi đọc những thông tin tai nạn nổ hơi gas sập nhà sáng nay. Tôi mong muốn gửi tới người tiêu dùng những thông tin cơ bản nhất để sử dụng gas an toàn, hiệu quả, cũng như cách xử lý các tình huống tình huống khẩn cấp”, độc giả Nguyễn Khắc Trí chia sẻ cùng bạn đọc .

1. Bình gas có thể gây nổ không?

- Bình gas không thể gây nổ vì tất cả các bình đều có van an toàn hoạt động tự động ở 26 kg/cm². Khi nhiệt độ bên ngoài tăng cao (ví dụ: hoả hoạn) áp suất gas trong bình tăng dần đến 26 kg/cm² áp suất gas trong bình thắng lực ép lò xo của van an toàn dẫn đến mở xú páp của van an toàn, hơi gas xì ra ngoài làm giảm áp suất và nhiệt độ trong bình vì gas thoát ra khỏi vỏ bình với lưu lưọng lớn sẽ thu nhiệt làm lạnh gas lỏng trong bình. Đương nhiên hơi gas thoát ra ngoài bắt lửa sẽ cháy nhưng chỉ cháy cục bộ trong khi đang xảy ra hoả hoạn chứ không gây nổ, phá huỷ các công trình kiến trúc.

2. Khi mua bình gas làm sao có thể biết được lượng gas trong bình đủ 12 kg, 13 kg hay 48 kg?

- Bình gas sau khi nạp đủ khối lượng gas sẽ được niêm phong bằng con niêm nhựa, màng co.Tuy nhiên khách hàng có thể kiểm tra khối lượng gas trong bình bằng cách cân tổng khối lượng vỏ bình và gas sau đó trừ đi khối lượng vỏ đã được ghi nổi trên thành bình sau chữ T.W.

3. Làm sao có thể biết bình hết gas? Tại sao không lắp đồng hồ đo áp suất như các bình áp lực chứa khí khác (chai oxygen, acetylen …)

- Đây chính là vấn đề mà khách hàng rất hay đặt ra. Gas( chính xác là LPG) trong bình tồn tại ở trạng thái bão hoà, do vậy áp suất hơi bão hoà(tính chất tương tự như hơi nước bão hoà) chỉ phụ thuộc vào nhiệt độ của LPG mà không phụ thuộc vào lượng LPG trong bình. Nếu lắp áp kế sẽ cho thấy sự biến đổi áp suất hơi bão hoà theo nhiệt độ chứ không thể hiện lượng LPG trong bình.

Đây là một đặc tính đặc biệt của khí đốt hoá lỏng LPG khác với các khí không hoá lỏng khác. Khi xả khí nén(oxygen, acetylen…) từ bình chứa áp lực ra ngoài, mật độ phân tử khí giảm dần dẫn đến áp suất trong bình cũng giảm dần theo một tỷ lệ nhất định, do đó áp kế thể hiện lượng khí nén còn lại trong bình.

Áp kế ở bình LPG chỉ có ý nghĩa khi gas lỏng (pha lỏng) đã hoá hơi hết và bình LPG trở thành bình chứa khí nén như các loại khí nén khác nhưng không còn gas lỏng thì lượng hơi gas sẽ bị tiêu thụ trong thời gian rất ngắn (vài phút). Do đó, áp kế cho bình LPG không mang ý nghĩa thể hiện lượng LPG được chứa trong bình cũng như dự báo sắp hết gas nên đa số van điều áp và bình gas không lắp đồng hồ áp suất.

Thông thường khi sắp hết bình, ngọn lửa thường đỏ và bật bếp nhiều lần vẫn không cháy thì hết gas. Khách hàng cũng có thể cân kiểm tra như phần trả lời câu hỏi 2. hoặc theo dõi mức độ tiêu thụ trung bình hàng tháng có thể tính trước ngày hết gas.

4. Gas và sản phẩm cháy của gas có độc không?

- Gas hoàn toàn không gây độc đối với người sử dụng cũng như đối với môi trường. Khi bị đốt cháy, gas luôn cháy hết kể cả trong trường hợp cháy có ngọn lửa đỏ. Sản phẩm cháy chỉ tạo ra dioxit cacbon (CO₂) và hơi nước- những thành phần khác hoàn toàn không độc hại.

Vấn đề nguy hiểm chỉ xảy ra khi dùng bếp gas, bình gas trong phòng kín. Nếu do sơ suất gas rò rỉ ra ngoài hơi gas sẽ lan truyền, dâng từ dưới lên trên (vì nặng hơn không khí), choán chỗ, đẩy dần không khí ra ngoài, gây ngạt.

Cũng tương tự, khí CO2 sinh ra sau khi gas cháy trong phòng kín, nếu không thông gió thích hợp sẽ tích luỹ dần, làm giảm nồng độ oxy trong không khí. Do đó cần tuân thủ nghiêm ngặt các quy định đối với người sử dụng.

5. Tại sao có hiện tượng ngưng hơi nước bên ngoài vỏ bình gas (hiện tượng đổ mồ hôi)? Tại sao phải sử dụng điều áp và khi hoạt động điều áp có tiếng kêu nhỏ.?

- Khi sử dụng thiết bị gas, quá trình chuyển pha gas lỏng thành gas hơi trong bình xảy ra tương tự như đun nước sôi, chỉ khác nhau ở chỗ bề mặt hấp thu nhiệt của gas lỏng là tòan bộ phần tiếp xúc với vỏ bình (bề mặt ướt). Nếu thiết bị tiêu thụ gas với lưu lượng lớn đòi hỏi quá trình chuyển pha lỏng thành hơi nhanh hơn mà nhiệt lượng bên ngoài vỏ bình chưa cung cấp đủ thì gas lỏng sẽ lấy nhiệt của vỏ bình để bay hơi. Vỏ bình bị làm lạnh, làm ngưng tụ hơi ẩm của không khí bên ngoài.

Điều áp có chức năng giảm áp suất của gas trong bình (khoảng 6 kg/cm²) xuống 0,03 kg/cm² để đảm bảo an toàn khi sử dụng bếp vì tất cả các thiết bị dùng gas dân dụng đều được thiết kế cho áp suất cấp gas là 11 inch cột nước (0,03kg/cm²).

Điều áp còn tự động ổn định lưu lượng hơi gas vào các thiết bị tiêu thụ bình gas đầy hay vơi. Lượng gas còn ít hay nhiều trong bình không làm thay đổi áp suất mà chỉ ảnh hưởng đến tốc độ bay hơi chuyển hoá từ gas lỏng thành gas hơi vì bề mặt ướt của bình chứa nhiều gas lớn hơn bề mặt ướt của bình chứa ít gas nên hấp thụ nhiệt lượng bên ngoài dễ dàng hơn. Điều áp hoạt động tự động đóng mở sẽ làm rung động màng cao su bên trong dẫn đến hiện tượng phát tiếng kêu nhỏ.

6. Hiệu quả kinh tế sử dụng Gas so vớí các nguồn năng lượng khác?

- Để cùng cung cấp một đơn vị nhiệt lượng, 1 kg LPG tương đương 14 KWh điện năng, 2 lít dầu hoả, 3-4 kg than. Bên cạnh đó còn có nhiều đặc tính ưu việt như: cần ít không gian cho tồn chứa, nhiệt lượng cao, điều chỉnh ngọn lửa dễ dàng, an toàn, không gây ô nhiếm môi trường…. LPG không những được dùng cho đun bếp mà còn được dùng rộng rãi trong công nghiệp như: hàn cắt kim loại, chế biến sản phẩm thuỷ tinh, cung cấp nhiệt cho lò nung gốm, sứ, thuỷ sản, sấy chè, thuốc lá…, nhiên liệu cho động cơ thay xăng….

7. Tại sao sử dụng bình gas du lịch tại các dịch vụ đổi lon gas rất nguy hiểm?

- Sử dụng bình gas du lịch nạp lại là mối nguy cơ gây cháy nổ cao nhất trong việc sử dụng gas dân dụng bởi các nguyên nhân sau:

Tất cả các loại gas nạp bình dân dụng (loại bình 12 kg, 13kg) ở Việt Nam đều là hỗn hợp Butane và Propane với tỷ lệ khác nhau. Trong điều kiện bình thường, áp suất gas trong bình dân dụng là 6,5 kg/cm² còn bình gas du lịch được sản xuất để chỉ chứa 100% gas butane thấp áp, áp suất lớn nhất ở điều kiện bình thường là 2,5 kg/cm². Việc chiết nạp gas cao áp vào bình chỉ chịu được áp suất thấp (vỏ rất mỏng) dẫn đến biến dạng và nổ, gây ra đám cháy.

Một nguyên nhân dẫn đến nguy cơ cháy nổ là công nghệ nạp bình thủ công nên dễ nạp quá khối lượng cho phép của bình (85% thể tích). Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, gas lỏng giãn nở nhiệt, đặc biệt nguy hiểm nếu bình bị nạp đầy gas lỏng không có không gian gas hơi, áp suất thủy lực sẽ phá vỡ vỏ bình.

Bình gas du lịch đã được nhà sản xuất đề nghị chỉ dụng một lần (trên nhãn hàng hóa) do không thể kiểm sóat chất lượng vỏ cũ lưu thông trên thị trường.

Loại bình này phân tán rộng đồng thời việc chiết nạp trái phép diễn ra trong khu dân cư nên tiềm ẩn nguy cơ cháy nổ rất cao.

Bình gas du lịch nạp lại là 1 điển hình rõ rệt về bình gas không đảm bảo chất lượng nhưng vì lợi nhuận nhiều cơ sở đã tổ chức sang nạp trái phép rất nguy hiểm cho người tiêu dùng.

8. Tại sao bật núm đánh lửa bếp không cháy?

- Bật núm đánh lửa bếp không bắt lửa cháy do nhiều nguyên nhân, thông thường là một trong các nguyên nhân sau:

Có thể không khí trong ống dẫn gas chưa bị đuổi ra hết nên bếp không cháy ngay. Cần lặp lại thao tác đánh lửa (thường xảy ra với bếp đánh lửa gián đoạn bằng gốm áp điện, không xảy ra với bếp đánh lửa liên tục bằng pin).

Không sinh tia lửa điện tại đầu đánh lửa do dây dẫn cao áp không cách điện với vỏ bếp, tia lửa điện phóng ngay tại nơi tiếp xúc với vỏ bếp hoặc chỗ dây dẫn hở gần vỏ bếp nhất. Khắc phục bằng cách dùng băng keo bọc kín dây dẫn bộ phận đánh lửa và đặt cách xa các chi tiết kim loại của bếp. Hiện tượng này rất hay xảy ra trong những ngày có độ ẩm cao (trời nồm), hơi ẩm bám trên dây dẫn, chi tiết bếp làm rò điện khi đánh lửa khi đó cần sấy khô và bọc cách điện các chi tiết này.

Người sử dụng cần đặc biệt lưu ý: khi đánh lửa bếp nếu không cháy thì cần chờ 30 giây để hơi gas đã thoát ra từ bếp được phân tán hết mới bật bếp đánh lửa lại Nếu bật đánh lửa liên tục và kéo dài khi bếp bắt cháy sẽ bùng ngọn lửa lớn, gây nguy hiểm.

9. Tại sao ngọn lửa đỏ? Cách khắc phục?

- Ngọn lửa cháy đỏ do nhiều nguyên nhân:

Chi tiết mâm đồng trên bếp khi tiếp xúc với ngọn lửa bị bẩn, do vậy cần phải tháo ra và đánh sạch bằng bàn chải.

Có nước ở chi tiết đồng hoặc ở đáy đồ dùng đun nấu, với trường hợp này ngọn lửa sẽ tự xanh lại sau vài phút.

Tỷ lệ không khí quá thấp, cần điều chỉnh lại tỷ lệ gas và không khí bằng cách xoay hoặc gạt cánh điều chỉnh không khí ở phía dưới van bếp (nếu có) đến khi ngọn lửa xanh nhất.

10. Bếp có những bộ phận an toàn gì?

- Hiện nay các bếp gas thường có 2 loại rơ le an toàn.

+ Rơ le an toàn khi mất lửa: Khi bếp bị tắt lửa đột ngột như gió thổi, trào nước… nhiệt độ giảm nhanh, cặp lưỡng kim pin nhiệt điện ngay lập tức đóng van gas lại và không cho gas xì thóat ra ngoài.

+ Rơ le an toàn khi quá nhiệt: Do sơ xuất, ngọn lửa đun cạn chất lỏng đang sôi (nước, dầu, mỡ) khiến nhiệt độ tăng cao, đến 260⁰ đầu cảm biến tiếp xúc với đáy dụng cụ đun nấu sẽ điều khiển van gas làm tắt ngọn lửa.

11. Một bình gas và hệ thống gas gia đình đảm bảo an toàn cần đáp ứng các tiêu chí gì?

- Hệ thống gas gia đình cần phải đáp ứng các yêu cầu:

- Bình gas phải còn hạn kiểm định, hình thức nguyên vẹn không móp méo, han gỉ nhiều

- Khi mua mới, bình gas phải được nạp đúng khối lượng (12kg hoặc 13 kg…), không thừa hoặc thiếu quá 0,1kg.

- Phụ kiện phải chuyên dùng cho gas: bao gồm dây dẫn có hạn thời gian sử dụng, điều áp hoạt động tốt, Mối nối giữa bếp gas, các phụ kiện, bếp phải kín tuyệt đối.

- Nhà cung cấp, cửa hàng, đại lý phải chuyên nghiệp, được đào tạo, có địa chỉ rõ ràng, có kiến thức để kiểm tra bảo dưỡng hệ thống gas dân dụng, tư vấn sử dụng gas hiệu quả và an tòan cho khách hàng.

12. Làm thế nào nhận biết được bình gas thật ?

- Các đặc điểm để nhận biết được bình gas thật:

a. Tên chủ sở hữu bình gas được dập nổi trên quai bình, vai xung quanh van bình. Lolo được dán hoặc sơn trên thân bình, có nhãn hàng hóa theo quy định của Bộ Thương mại.

b. Gas được nạp đúng khối lượng

c. Các hãng có nhiều loại niêm phong van khác nhau: màng co, tem phát sáng… Petrolimex Gas sử dụng niêm nhựa và màng co có số series đặc biệt mã hóa, kiểu dáng đã đăng ký bảo hộ sở hữu công nghiệp. Người tiêu dùng người nên kiểm tra niêm bình nguyên vẹn trước khi nhận bình gas, sau đó phá niêm, lưu giữ lại niêm cho tới lần đổi bình tiếp theo, lắp điều áp vào bình để sử dụng.

d. Bình gas thật được cung cấp từ các cửa hàng có địa chỉ rõ ràng, có đủ điều kiện kinh doanh gas theo Thông tư số 15/1999 của Bộ Thương mại.

13. Bình gas giả, nhái nhẫn mác và cảnh báo về hiện tượng tráo bình gas của một số cơ sở tư nhân

- Hiện tượng làm hàng giả ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng và hãng kinh doanh chân chính, gây mất an toàn cháy nổ trong khu dân cư, cạnh tranh không lành mạnh làm rối loạn thị trường gas . Các đặc điểm của bình gas giả là:

a. Bình giả thường giả danh công ty lớn, được quảng cáo bằng tờ rơi chất lượng kém phát tới tận các hộ gia đình, giao bình gas qua điện thoại, không có địa chỉ rõ ràng, nhân viên thường tự nhận bảo dưỡng bếp nhằm mục đích dán số điện thoại mới hoặc thông báo cơ sở cũ chuyển sang số điện thoại mới, đề nghị đổi điều áp để tráo đổi loại bình gas…

b. Bình đóng nạp thiếu khối lượng gas.

c. Bình gas không có niêm, niêm đã bị phá hoặc dùng niêm giả.

d. Các cơ sở tư nhân thường sơn màu bình giống các hãng lớn để tráo đổi bình: chiếm đoạt chênh lệch tiền cược vỏ của người tiêu dùng. Có trường hợp cắt quai bình (có dập tên hãng cung cấp) hàn quai mới để xóa tên.

14. Người tiêu dùng cần phải chú ý gì để sử dụng gas an toàn?

1. Khi lắp đặt bình mới hoặc thay bình phải chú ý:

+ Chỉ nhận bình gas từ các cơ sở có địa chỉ kinh doanh rõ ràng, không cho phép nhân viên tiếp thị vào nhà bảo dưỡng bếp gas. Có các số điện thoại của chính hãng để kiểm tra lại đại lý, cửa hàng.

+ Chỉ sử dụng các phụ kiện điều áp, ống mềm chuyên dùng cho gas được cung cấp từ các hãng lớn, có uy tín, ống mềm dẫn gas có in chữ sử dụng cho LPG.

+ Kiểm tra bình gas đem đến có cùng loại với bình đang sử dụng không: Kiểm tra màu sơn, kiểu van bình, logo, đặc biệt là tên Hãng cung cấp gas dập trên quai hoặc vai bình.

+ Cân kiểm tra khối lượng gas trong bình bằng cách cân cả bình và trừ đi khối lượng vỏ bình (số sau chữ T.W. trên quai bình), có thể yêu cầu cơ sở bán hàng đem cân khi giao bình.

+ Kiểm tra tính nguyên vẹn của niêm, niêm có đường nét sắc sảo, số series in phun, bóc niêm và lưu giữ lại niêm cho tới lần đổi bình tiếp theo.

+ Sau khi lắp điều áp, yêu cầu nhân viên bán hàng kiểm tra rò rỉ mối nối điều áp và van bình bằng phát hiện mùi hoặc nước xà phòng (sau đó lau sạch).

2. Khi sử dụng bình và bếp:

+ Thường xuyên kiểm tra tình trạng của điều áp, ống dẫn: xem có bị rách, gập, lão hóa do dầu mỡ…thay thế để luôn trong trạng thái tốt.

+ Khi không dùng bếp luôn tắt theo trình tự : khóa van bình gas và đóng van của bếp gas (xoay núm hoặc nhấn phím tắt trên bếp).

+ Các vụ nổ gas xảy ra do gas rò rỉ từ mối nối không kín giữa điều áp với van bình, thủng ống mềm dẫn gas, qua đêm không khóa van bình, van bếp dẫn đến gas rò rỉ ra ngòai. Khi gặp mồi lửa hoặc tia lửa điện gây ra vụ cháy nổ. Cần phải thường kiểm tra độ kín các phụ kiện bằng nước xà phòng và hàng ngày khóa van bình gas trước khi đi ngủ.

3. Tuyệt đối không sử dụng bình gas du lịch nạp lại

4. Các hành động khẩn cấp khi phát hiện mùi gas:

+ Không bật tắt các thiết bị điện, không bật các nguồn lửa như: bếp gas, bật lửa…

+ Đóng van bình gas hoặc tháo điều áp đối với van bình tự đóng.

+ Cảnh giới và thông báo cho nhiều người biết đề ngăn ngừa hơi gas tiếp xúc với nguồn lửa, tia lửa điện.

+ Mở cửa thông thoáng tự nhiên khu vực rò gas để hơi gas phân tán (không dùng quạt điện và quạt thông gió chạy điện).

+ Với chỗ rò nhỏ cần tìm ngay vị trí rò bằng nước xà phòng và có biện pháp hạn chế lượng gas thóat ra ngoài (VD: dùng dây cao su cuộn chặt, dùng keo, xà phòng bịt chỗ rò…)

+ Gọi điện báo ngay cho cơ sở cung cấp gas để có giải pháp xử lý toàn diện, đảm bảo an toàn.

- Nếu có điều kiện, người tiêu dùng nên sử dụng máy báo rò gas loại nhỏ cho gia đình, lắp trong hộc tủ bếp gần bình gas và phụ kiện , cách nền nhà 25cm.

5. Các hành động khẩn cấp khi xảy ra cháy:

+ Nhanh chóng cắt nguồn gas bằng cách: đóng van bình gas, van bếp gas (núm điều chỉnh ngọn lửa).

+ Dùng các phương tiện như: bình cứu hỏa hoặc chăn ướt dập đám cháy.

+ Nếu bình gas bị uy hiếp bởi đám cháy khác thì cần phải chuyển bình đến nới an toàn, trong trường hợp không thể vận chuyển được thì phun nước làm mát.

+ Gọi lực lượng chữa cháy chuyên nghiệp.

Nguyễn Khắc Trí

Nguồn VnExpress

Nguyên nhân:

Bệnh lý van

-    Bệnh van tim hậu thấp: (thường phối hợp hẹp van động mạch chủ / hở van động mạch chủ và thường có bệnh van hai lá đi kèm).

-    Van động mạch chủ hai mảnh: bệnh sử tự nhiên: 1/3 à bình thường, 1/3 à hẹp van  động mạch chủ, 1/6 à hở van động mạch chủ, 1/6 à viêm nội tâm mạc à hở van động mạch chủ.

Bệnh lý gốc động mạch chủ: viêm khớp dạng thấp, lupus ban đỏ hệ thống, hội chứng Marfan, giang mai, tăng huyết áp, block tách động mạch chủ.

Biểu hiện lâm sàng

Cấp tính: phù phổi ± hạ huyết áp.

Mãn tính: lâm sàng im lặng trong khi thất T dãn à thất T  mất bù à suy tim.

Khám thực thể

Tiếng thổi tâm trương dạng nhỏ dần ở phần trên bờ T xương ức (nếu do bệnh lý gốc động mạch chủ sẽ nghe tốt nhất phần trên bờ P xương ức).

á khi ngồi cúi người ra phía trước, thở ra, khi làm liệu pháp nắm chặt bàn tay. Độ hở của van động mạch chủ tỷ lệ với độ dài của tiếng thổi ( ngoại trừ trong hở cấp  và trong hở nặng giai đoạn trễ).

Rù  Austin – Flint: rù tâm trương ở mõm (dòng trào ngược của  hở chủ cản trở dòng van hai lá)

Biểu hiện khác của khám tim:  hiệu áp rộng (hẹp trong hở chủ lâu ngày có â chức năng thất T) với dãn thất T và mất bù thất T à mõm đập rộng và lệch ngoài, T3 (+)

Dấu hiệu ngoại biên kinh điển trong hở van động mạch chủ
Dấu hiệu	Mô tả
Mạch Corrigan	Mạch nảy mạch chìm nhanh
Dấu Hill	(HA tâm thu ở khoeo – HA tâm thu ở cánh tay) > 60.
Dấu Duroriez	Ép dẫn trên động mạch đùi tiếng thổi thu và tâm trương.
Tiếng Traube	Tiếng đôi nghe được ở động mạch đùi khi ép phần xa.
Dấu Muset	Đầu gật gù theo nhịp tim( độ nhạy cảm thấp)
Dấu Miiller	Dấu nhấp nháy ở lưỡi gà.
Mạch Quincke	Dấu nhấp nháy ở đầu ngón

(Southern Medical journal 74:459, 1981)

Xét nghiệm chẩn đoán

ECG: phì đại thất T, trục lệch.

XQ ngực: bóng tim to, có thể có dãn gốc động mạch chủ.

Siêu âm tim: mức độ nặng của hở van động mạch chủ ( dựa trên kích thước của dòng trào ngược và sự hiện diện của dòng trào ngược ở động mạch chủ xuống) và đánh giá kích thước và chức năng của thất T.

Điều trị

Điều trị nội khoa: ¯ hậu tải (nifedipine, ƯCMC angiotensin, hydralazine). Có thể kết hợp lợi tiểu và digoxin nếu suy tim.

Tình trạng mất bù cấp (thiếu máu cơ tim và viêm nội tâm mạc có thể là yếu tố  thúc đẩy). Giảm hậu tải bằng đường tỉnh mạch (dobutamine), có thể làm tăng tần số tim (­ tần số tim ¯® thời gian tâm trương ¯® thời gian trào ngược).

Thuốc co mạch và đặt bóng trong động mạch chủ bị chống chỉ định.

Phẫu thuật (thay van động mạch chủ).

-    Hở van động mạch chủ cấp hoặc có triệu chứng.

-   Hở van động mạch chủ không có triệu chứng  với thất T  mất bù, EF < 55% hoặc đường kính buồng thất T trong tâm trương > 55mm. (Circulation 61:471, 1980).

Dự phòng viêm nội tâm mạc.

Diễn biến tự nhiên

Tiến triển thay đổi, (có thể nhanh hoặc chậm, không giống như hẹp van động mạch chủ).

Suy tim ® sống còn trung bình 2 năm.

Nguồn http://www.ykhoanet.com/baigiang/timmach/HOVANDONGMACHCHU.htm

Nguyễn Hải Nam, Khoa Dịch tễ, Viện Pasteur Nha Trang

1.     Bệnh tiêu chảy do virus Ro-ta

Tiêu chảy cấp thể nặng hiện nay tiếp tục là một gánh nặng cho trẻ, mỗi gia đình và toàn xã hội ở Việt nam. Ðối với trẻ có thể gây tử vong nếu không bù nước kịp thời, sẽ tạo nguy cơ suy dinh dưỡng nếu không được chăm sóc đúng. Ðối với từng gia đình là việc mất ngày công lao động cha và mẹ, giảm thu nhập, giảm tích lũy. Ðối với xã hội nếu trẻ mất nước nặng hơn sẽ đe dọa tính mạng, cần truyền dịch do đó sẽ gia tăng giá thành điều trị do chi phí dịch truyền, công chăm sóc, thời gian nằm viện kéo dài hơn.

Tác nhân gây bệnh virus Ro-ta: Năm 1972, Kapikian và cộng sự lần đầu tiên phát hiện ra một virus có liên quan đến bệnh ỉa chảy và đặt tên là Norwalk. Đến năm 1973, Bishop quan sát dưới kính hiển vi điện tử virus giống như Reovirus và đặt tên là virus Rota. Virus Rota thuộc họ Reoviridae, Baoming (1995) chia virus Rota thành 7 nhóm A, B, C, D, E, F và G, trong đó chỉ có nhóm A, B, C gây bệnh cho người. Nhóm A hay gặp nhất, gây ra hầu hết các vụ dịch tiêu chảy nặng ở trẻ em, nhóm B và C thường gây các vụ dịch lẻ tẻ, hay gặp ở trẻ lớn và người trưởng thành. Trên thế giới, ghi nhận chủ yếu là 4 chủng G1P8, G3P3, G4P8, G2P4, ở Việt Nam chủng G1P8 chiếm đa số.

Virus Rota là tác nhân gây tiêu chảy cấp nặng thường gặp nhất và là nguyên nhân hàng đầu gây tiêu chảy cấp nhập viện ở trẻ nhỏ trên thế giới cũng như tại Việt Nam. Virus Ro-ta là loại siêu vi có thể sống lâu trong môi trường nên có khả năng lây nhiễm rất cao. Tiêu chảy cấp do virus Rota là bệnh nhiễm khuẩn dạ dày cấp tính do virus gây nên. Bệnh thường gặp ở trẻ nhỏ với các triệu chứng nôn ói, tiêu chảy, đau bụng, mất nước dễ dẫn đến trụy mạch và tử vong nếu không điều trị kịp thời. Trong 5 năm đầu đời, hầu như không trẻ nào thoát khỏi tiêu chảy cấp do virus Ro-ta, 95% trẻ mắc ít nhất một lần tiêu chảy cấp do virus Ro-ta.

Tiêu chảy cấp do virus Ro-ta lây lan rất nhanh, chủ yếu qua con đường phân – miệng và tay – miệng. Vi-rút được thải ra ngoài theo phân của người bệnh và tồn tại rất lâu trong phân, ở bàn tay, trên sàn nhà, các đồ vật… bị nhiễm. Trẻ dễ dàng bị nhiễm bệnh do uống hoặc ăn phải thức ăn bị nhiễm bẩn qua do sờ chạm vào các bề mặt, các đồ vật (bàn ghế, đồ chơi, sàn nhà…) bị nhiễm bẩn. Nhiễm virus Ro-ta không thể dự phòng được bằng các phương pháp vệ sinh chuẩn mực đơn lẻ như rửa tay đúng cách, cung cấp nước sạch hay cải thiện vệ sinh môi trường nhằm giảm sự lan truyền. Tỷ suất nhiễm virus Ro-ta thể hiện qua số mới mắc nhiễm virus Ro-ta đều tương tự nhau ở các nước phát triển và đang phát triển.

Bệnh tiêu chảy do virus Rota phân bố ở các nước có khí hậu ôn đới, xảy ra tập trung theo mùa, nhiều nhất là mùa đông (tháng 10-12) và mùa xuân (tháng 1-4). Ở các nước nhiệt đới, bệnh xảy ra rải rác quanh năm. Tại Việt Nam, mãi đến năm 1980 mới nghiên cứu và xác định virus Rota là nguyên nhân chính gây bệnh tiêu chảy ở trẻ em. Đó là một bệnh rất phổ biến đứng thứ hai sau nhiễm trùng hô hấp cấp tính ở trẻ em. Ở miền Bắc, bệnh thường xảy ra vào mùa đông kéo dài tới mùa xuân (khi thời tiết mưa, lạnh, ẩm ướt). Ở miền Nam, bệnh xảy ra quanh năm, nhiều nhất là vào tháng ba và tháng chín. Tại Việt Nam có khoảng 56% số trẻ nhập viện do viêm dạ dày ruột cấp là do nhiễm virus Rota. Theo một khảo sát tại Bệnh viện Nhi đồng 1, ở nhóm trẻ nhập viện vì tiêu chảy cấp có đến 67.4% trẻ bị nhiễm Rotavirus.

Hàng năm số trẻ chết do virus Rota chiếm từ 4-8% trong tổng số trẻ dưới 5 tuổi bị chết vì mọi nguyên nhân. Ở các nước đang phát triển, hàng năm có khoảng trên 125 triệu ca tiêu chảy do virus Rota ở trẻ em dưới 5 tuổi. Theo ước tính, mỗi năm có trên 600.000 trường hợp tử vong và 2 triệu trẻ nhập viện do virus Ro-ta trên khắp thế giới, trong đó có hơn 85% các trường hợp này xảy ra ở các quốc gia đang phát triển (nhất là ở châu Á và châu Phi). Trẻ càng nhỏ càng có nguy cơ nhiễm bệnh, trên 90% trẻ mắc bệnh dưới 2 tuổi, đặc biệt là dưới 12 tháng.

2.     Vắc xin Rotarix

Theo thống kê đã có gần 70 triệu liều vắc xin Rotarix đã được sử dụng trên thế giới nhằm ngăn ngừa vi-rút Rota. Khoảng một triệu trẻ em Mỹ và khoảng 30 triệu trẻ em trên khắp thế giới đang sử dụng loại văc xin này, do hãng dược GlaxoSmithKline sản xuất.

Vắc-xin Rotarix chính thức được đưa vào sử dụng tại Việt Nam từ tháng 08 năm 2007 đến nay. Tổng cộng đã có khoảng 155.000 liều được sử dụng. Đây là loại vắc-xin dịch vụ, chưa đưa vào Chương trình Tiêm chủng mở rộng quốc gia.

Ảnh: Vắc xin Rotarix

Vắc xin Rotarix được chỉ định dùng bằng đường uống cho trẻ em từ 6 tuần tuổi đến dưới 6 tháng tuổi để phòng tiêu chảy do virus Rota, với giá khoảng 700.000 đồng/lần uống, mỗi trẻ uống hai liều, mỗi liều 1 ml.

Vắc xin Rotarix sử dụng tốt nhất cho trẻ uống trong giai đoạn 2-5 tháng tuổi. Trẻ có thể dùng liều vắc xin đầu tiên kể từ khi được 6 tuần tuổi. Nên cho trẻ uống liều thứ hai cách liều 1 ít nhất 4 tuần. Với 2 liều uống, vắc xin này giúp trẻ chống lại bệnh viêm dạ dày – ruột do virus Rota trong vòng 2 năm đầu đời, bảo vệ trẻ em ở thời kỳ cao điểm của bệnh (6 – 24 tháng). Sau khi uống, ngoài việc trẻ được bảo vệ từ 6 – 24 tháng, cơ thể trẻ cũng sẽ tạo miễn dịch sau này. Vì thế, nếu có nhiễm bệnh, trẻ cũng không bị quá nặng nề.

3.     Việc tạm ngừng sử dụng vắc xin Rotarix

Công văn tạm ngưng sử dụng vắc xin Rotarix:

Theo công văn số 2845/QLD-CL ngày 26/03/2010 về việc tạm ngưng sử dụng vắc xin Rotarix của cục trưởng Cục quản lý dược cho biết. Căn cứ và các quy chế dược hiện hành của Việt Nam và căn cứ vào thông báo của Văn phòng Đại diện GlaxoSmithKline (GSK) Việt Nam về việc phát hiện sự có mặt ADN của PCV-1 trong vắc xin Rotarix có số đăng ký QLVX-0014-07 do Công ty GlaxoSmithKline Biologicals S.A – Bỉ sản xuất. Các thành phần này không được công bố trong hồ sơ đăng ký tại Bộ Y tế. Và để đảm bảo an toàn cho người sử dụng, Cục Quản lý Dược thông báo tạm ngừng việc sử dụng vắc xin Rotarix này tại Việt Nam.

Thông tin từ GSK:

GSK đã thông báo đến các cơ quan quản lý đăng ký toàn cầu về sự hiện diện của thành phần từ PCV-1 (porcine circovirus typ 1; virus sống ở heo) trong Rotarix. PCV-1 thường được tìm thấy trong thịt và được biết là không gây bệnh ở người hoặc động vật. GSK được biết về sự hiện diện của PCV-1 bởi một nhóm nghiên cứu tại Mỹ sử dụng kỹ thuật mới tìm ADN virus. Sau đó GSK đã tiến hành thử nghiệm xác định thành phần này hiện diện trong vắc xin Rotarix cũng như trong ngân hàng tế bào và nguồn virus dùng để sản xuất vắc xin. Vắc xin Rotarix đã được nghiên cứu trên diện rộng, trước và sau khi được cấp phép và hồ sơ an toàn đã được chứng nhận bởi các cơ quan quản lý đăng ký bao gồm Cục quản lý dược phẩm và thực phẩm Hoa Kỳ (FDA), Cục quản lý Dược phẩm châu Âu (EMA) và WHO. Hiện GSK đang xem xét phương cách tốt nhất để thay thế ngân hàng tế bào và nguồn virus dùng để sản xuất vào thời gian sớm nhất.

Về PCV-1, theo y văn thế giới thì PCV-1 được biết rõ là không nhân lên ở người và không gây bệnh cho người (Linlin L, Journal of virology, Feb. 2010, p. 1674–1682; Hattermann, K. Xenotransplantation 2004;11:284-294). Nó có thể được tìm thấy hàng ngày ở thịt và thường được người ăn vào mà không gây bất kỳ tình trạng bệnh nào. PCV-1 thường tìm thấy ở lợn nhưng không có nguồn gốc từ lợn (Ellis JS, Krakowka M, Lairmore HD, Bratanich A, Clark E, Allan G, C. Konoby, L. Hassard, B. Meehan, K. Martin, J. Harding, S. Kennedy, and F. McNeilly. 1999. Reproduction of lesions of postweaning multisystemic wasting).

Về hồ sơ an toàn của vắc xin Rotarix: Dựa trên dữ liệu lâm sàng mở rộng từ chương trình nghiên cứu vắc xin lớn nhất thực hiện bởi GSK với hơn 90.000 đối tượng tham gia từ Châu Âu, Châu Mỹ la tinh, Châu Á, Châu Phi và Mỹ. Khi kiểm tra ngược lại vắc xin Rotarix đã xác nhận rằng thành phần từ PCV-1 hiện diện trong giai đoạn đầu của quá trình phát triển. Vì thế, bất kỳ ảnh hưởng nào về an toàn của vắc xin do sự hiện diện của thành phần PCV-1 đã được nghiên cứu rộng rãi ở trẻ nhũ nhi qua các thử nghiệm lâm sàng. GSK và các cơ quan quản lý đăng ký trên toàn cầu có các hệ thống giám sát chặt chẽ để giám sát sự an toàn của vắc xin và giám sát bất kỳ tác dụng ngoại ý nào. GSK tiếp tục giám sát hồ sơ an toàn của vắc xin thông qua các hệ thống giám sát khác nhau. Hội đồng giám sát an toàn vắc xin của GSK đã xem xét tất cả các dữ liệu và đã kết luận rằng hồ sơ về lợi ích và nguy cơ của Rotarix vẫn không thay đổi và khả quan.

Quan điểm của cơ quan y tế các nước khác và quốc tế:

Quan điểm của FDA: FDA đã xác nhận PCV-1 không gây bất kỳ bệnh lý gì ở người và động vật, và có nhiều bằng chứng chứng minh tính an toàn của Rotarix. Không cần theo dõi y tế đối với trẻ đã được uống ngừa Rotarix. FDA khuyến cáo các nhà lâm sàng Mỹ tạm thời ngừng sử dụng Rotarix như là biện pháp đề phòng. FDA sẽ triệu tập một uỷ ban tư vấn, trong vòng 4 đến 6 tuần tới và đưa ra khuyến cáo về việc sử dụng các vắc xin ngừa rotavirus. FDA cũng nói rõ rằng các quốc gia khác nên có những quyết định riêng của mình dựa trên sự cân nhắc về gánh nặng bệnh lý của bệnh do rotavirus trong cộng đồng và việc có sẵn vắc xin thay thế

(http://www.fda.gov/BiologicsBloodVaccines/Vaccines/
ApprovedProducts/ucm205539.htm ).

Quan điểm của EMA: Uỷ ban Sản phẩm Dược phẩm Sử dụng cho Người (CHMP) nhấn mạnh rằng dựa vào những thông tin sẵn có hiện tại, “các dữ liệu không đưa ra mối đe doạ cho sức khoẻ cộng đồng” và “không có dấu hiệu liên quan đến sự an toàn được báo cáo”. Một cuộc họp của CHMP VaccineWorkingParty đã được triệu tập vào ngày 23-24/03/2010 với WHO và sự tham gia của các cơ quan quản lý quốc tế. Kết quả EMA kết luận sự hiện diện không mong muốn của ADN của một chủng virut không gây bệnh trong Rotarix không mang đến bất kỳ nguy cơ nào cho sức khoẻ cộng đồng và nhất trí rằng không cần thiết phải cấm sử dụng Rotarix. Ngoài ra, EMA cũng khẳng định rằng thành phần từ PCV-1 không được tìm thấy trong các vắc xin sống khác của GSK

(http://www.ema.europa.eu/humandocs/PDFs
/EPAR/rotarix/18935010en.pdf).

Quan điểm của WHO: WHO không khuyến cáo bất kỳ thay đổi nào trong các sử dụng Rotarix tại các nước đang phát triển và khuyến khích tất cả các nước đang sử dụng vắc xin cần xem xét cẩn thận lợi ích đáng kể của việc sử dụng tiếp tục vắc xin trong bất kỳ quyết định nào về việc sử dụng. WHO cũng cho biết sự nguy hiểm của virus Rota là lớn hơn những nguy cơ chưa biết có hay không của PCV-1.

(http://www.who.int/immunization/newsroom/news_rotavirus
_vaccine_use/en/index.html).

Quan điểm của Cơ quan Quản lý Dược Úc (TAG): TAG nêu lên rằng dựa trên chứng cứ hiện tại và các ý kiến của các chuyên gia, TAG cho rằng sự hiện diện thành phần của virus PCV-1 không là mối đe doạ đến sức khoẻ cộng đồng. PCV-1 thường gặp ở lợn nhưng không gây bệnh ở lợn hoặc bất kỳ động vật nào, nó cũng không gây bệnh hoặc tăng sinh trong cơ thể người. Nguy cơ bệnh tật do ăn phải thành phần như thế là không có. Dữ liệu từ các thử nghiệm lâm sàng và kinh nghiệm đến nay cho thấy rằng Rotarix hiệu quả trong phòng ngừa nhiễm rotavirus và dung nạp tốt ở trẻ nhỏ. Các chương trình chủng ngừa cá thể đã thực hiện thì nên tiếp tục và cha mẹ nên hỏi bác sĩ nếu quan tâm đến chủng ngừa cho con họ với Rotarix.

(http://www.tga.gov.au/alerts/medicines/rotarix.htm).

Quan điểm của các chuyên gia  y tế Việt Nam:

Theo PGS-TS Lê Văn Phủng, Viện trưởng Viện Kiểm định quốc gia vắc xin và sinh phẩm y tế, cho rằng về nguyên tắc chung với bất cứ vắc xin nào có chứa chất bất thường đều không được chấp nhận về mặt chất lượng, vì vậy nên tạm ngưng sử dụng những lô vắc xin rơi vào trường hợp này. “Tôi nghĩ rằng nếu quy trình sản xuất không bảo đảm an toàn như vậy thì chúng ta không chắc chắn được là ngoài thành phần virus cư trú trên heo nó không còn chất nào khác nữa. Vì thế, những lô vắc-xin có thông báo của Cục Quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ và Tổ chức Y tế Thế giới là có chứa chất khác thường thì tạm thời không dùng loại vắc-xin đó nữa” – TS Phủng khuyến cáo.

Theo ông Nguyễn Nhật Cảm, Trưởng Phòng Vắc xin sinh phẩm và phòng chống dịch bệnh, Trung tâm Y tế Dự phhòng Hà Nội, cho biết vắc xin Rotarix phòng tiêu chảy được Việt Nam nhập về và sử dụng khoảng 2 năm nay. Tại Hà Nội, từ khi sử dụng vắc xin này đến nay chưa nhận được phản hồi về phản ứng phụ từ phía người dân.

Theo PGS-TS Nguyễn Trần Hiển, Viện trưởng Viện Vệ sinh Dịch tễ trung ương cho biết: “Theo thông tin ban đầu từ CDC (Cơ quan Kiểm soát dịch bệnh của Mỹ), FDA Mỹ và cơ quan quản lý thuốc của châu Âu, thì hiện vẫn chưa tìm ra nguyên nhân về sự tồn tại của vi-rút này trong vắc-xin”. Ông Hiển cũng khẳng định: “Về nguyên tắc, loại vi-rút PCV-1 không được phép tồn tại trong bất kỳ vắc-xin nào, mặc dù đến nay chưa có bằng chứng khoa học cho thấy PCV-1 gây bệnh trên người và trên lợn. Đây cũng không phải là vi-rút gây bệnh cúm heo”.

Sự lo lắng của cộng đồng:

Nhiều người dân đã bày tỏ lo lắng xoay quanh việc nếu đã cho trẻ uống vắc-xin Rotarix rồi thì có vấn đề gì không, phải xử trí như thế nào? Nếu mới uống một liều thì có nên uống tiếp liều còn lại? Trường hợp phải ngưng sử dụng Rotarix thì có loại vắc-xin nào thay thế? Theo các chuyên gia, vắc-xin Rotarix được chỉ định uống lần một cho trẻ đủ 6 tuần tuổi; uống lần hai sau đó 1-2 tháng. Cả hai liều uống cần hoàn thành trước 6 tháng tuổi. Nếu tạm ngưng sử dụng thì sẽ chưa có vắc-xin thay thế vì hiện trong nước mới chỉ có một loại vắc-xin Rotarix dùng để phòng tiêu chảy do vi-rút Rota. Trường hợp nếu có vắc-xin cũng phòng bệnh này nhưng của nhà sản xuất khác, có thể uống tiếp được (với những trẻ đã uống một liều), nhưng phải đảm bảo về thời gian như nói trên.

Quyết định của cơ quan y tế các nước khác trên thế giới:

Một số quốc gia đã tạm ngưng sử dụng vắc-xin Rotarix cho đến khi có kết luận chính thức về việc liệu vi-rút PCV-1 được tìm thấy trong vắc-xin này có ảnh hưởng đến sức khỏe hay không. Và các quốc gia khác vẫn tiếp tục sử dụng vắc xin Rotarix khi cân nhắc lợi ích vắc xin, nguy cơ chưa biết có hay không của PCV-1 và ảnh hưởng của bệnh do rotavirus.

Một số nước tạm ngưng sử dụng: Các nước Anh, Mỹ, Singapore, Thụy Sĩ, Các Tiểu vương quốc Ả rập Thống nhất (UAE) và một số quốc gia Mỹ La-tinh đều quyết định không sử dụng vắc xin Rotarix nữa. FDA Mỹ cho biết “Chúng tôi không rút sản phẩm này khỏi thị trường, mà chỉ tạm dừng sử dụng trong thời gian thu thập thêm thông tin”; “Virus này đáng lý không được có mặt trong sản phẩm văcxin, và chúng tôi muốn biết tại sao nó có mặt ở đó”. UAE cũng đã đã ra thông tư tạm thời đình chỉ việc nhập khẩu và bán Rotarix đồng thời yêu cầu Tập đoàn GSK thu hồi vắc-xin này khỏi thị trường.

Các việc làm tiếp theo của GSK:

-         GSK đã gửi thông tin liên quan sự hiện diện thành phần từ virus PCV-1 trong vắc xin Rotarix cho các nhà quản lý trên thế giới, những nơi mà vắc xin đang được sử dụng. GSK sẽ tiếp tục cập nhật và làm việc với các nhà quản lý trên thế giới để xác định các phương cách hành động phù hợp nhất.

-         GSK hiện nay đang xem xét cách tốt nhất để thay thế nguyên liệu gốc dùng để sản xuất Rotarix.

-         GSK tiếp tục sản xuất Rotarix theo quy trình đã được chấp thuận hiện tại và tiêu chuẩn chất lượng đạt theo yêu cầu y tế công cộng toàn thế giới.

-         WHO và EMA đã yêu cầu GSK điều tra làm thế nào ADN của virus lại có thể lọt vào vắc xin. Ngoài ra, các chuyên gia cũng đang tìm hiểu liệu những mẫu vừa phát hiện là vi-rút hoàn chỉnh có khả năng tự nhân đôi hay chỉ là một mảnh ADN của nó.

4.     Kết luận

Như vậy, việc phát hiện sự có mặt ADN của PCV-1 trong vắc xin Rotarix đã dẫn đến nhiều hướng quyết định là cấm sử dụng, tạm ngừng sử dụng và tiếp tục sử dụng của mỗi nước. Một số nước tạm ngừng sử dụng vắc xin trong đó có Việt Nam và một số nước tiếp tục sử dụng vắc xin khi cân nhắc về lợi ích của vắc xin và gánh nặng bệnh lý của bệnh do virus Ro-ta trong cộng đồng và việc có sẵn vắc xin thay thế.

Về quyết định của cơ quan y tế Việt Nam, Cục Quản lý Dược Việt Nam đã thực hiện đúng theo các quy chế dược hiện hành của Việt Nam và xét về thành phần ADN của PCV-1 không có trong trong hồ sơ đăng ký vắc xin Rotarix tại Bộ Y tế của GSK. Cũng tuân theo nguyên tắc chung, các vắc xin nào có chứa chất bất thường đều không được chấp nhận về mặt chất lượng. Chúng ta đã đặt sự an toàn của người sử dụng lên hàng đầu và thông báo tạm ngừng việc sử dụng vắc xin Rotarix tại Việt Nam.

Với gần 70 triệu liều vắc xin Rotarix đã được sử dụng trên toàn thế giới, trong đó có khoảng 155.000 liều đã được sử dụng tại Việt Nam. Hồ sơ an toàn về lợi ích và nguy cơ của vắc xin Rotarix vẫn không thay đổi, vắc xin Rotarix vẫn tiếp tục được GSK sản xuất và sử dụng. Gánh nặng bệnh tật của bệnh tiêu chảy do virus Rota đã được biết đến tại Việt Nam và theo WHO “sự nguy hiểm của virus Rota là lớn hơn những nguy cơ chưa biết có hay không của PCV-1”. Hiện nay cũng chưa có vắc xin mới thay thế vắc xin Rotarix. Do vậy chúng ta cần thận trọng xem xét và nghiên cứu thêm để có thể đưa ra những quyết định tiếp theo về việc sử dụng vắc xin Rotarix tại Việt Nam. Và cũng có thể chúng ta nên đưa quyết định sử dụng vắc xin Rotarix cho người dân khi họ đã biết lợi ích cũng như nguy cơ của vắc xin Rotarix.

______________________________________

Tác giả:

CN. Nguyễn Hải Nam

Địa chỉ: Khoa Dịch tễ, Viện Pasteur Nha Trang, Số 8, Trần Phú, Nha Trang, Khánh Hoà

ĐT: 0973.29.29.21

Email: namanhthang@yahoo.com

Nguồn http://www.ykhoanet.com/binhluan/Nguyenhainam/100420_nguyenhainam_vaccinrotarix.htm

Hiện nay, huyết áp thấp là một tình trạng khá phổ biến và tỷ lệ người bị huyết áp thấp đang ngày càng tăng. Tuy nhiên, nhiều người còn khá thờ ơ vì ko biết rằng huyết áp thấp có thể gây nguy hiểm cho tính mạng. Chính vì vậy, với những hiểu biết cơ bản về bệnh huyết áp thấp sẽ giúp chúng ta có một cách nhìn khoa học và chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khoẻ cho chính mình. Read the rest of this entry »